جایگاه محیط زیست سالم در اسلام و تاثیر آن بالای انسان ها// گردآوری و تنظیم:سید جمال اخگر

comments 0

0 Views

بخش پنجم: دیدگاه ابن خلدون در مورد محیط زیست

پس از نقش آب – هوا – محیط و دیدگاه ابن سینا،دیدگاه منتیسکو که در بخش های اول – دوم – سوم ، چهارم و پنجم مقاله به آن اشاره شد اکنون در این بخش مختصراً به دیدگاه دانشمند، متفکر و مورخ جهان اسلام ابن خلدون در مورد محیط زیست سالم می پردازیم.

متفکر و مورخ مشهور جهان اسلام ابن خلدون نیز تأکید فراوان بر آب و هوا و نقش آن در امر عمران و آبادانی نموده است؛ وی معتقد است که ساکنان مناطق معتدل (مناطقی که از حرارت سوزان جنوب و سرمای شمال کره زمین در امانند) از جهت خلق ، خوی ، صورت و سیرت در اعتدال قرار دارند و برای ایجاد تمدن و عمران، معاش و اقتصاد و هنر و دانش مناسب ترند.

ابن خلدون مرز این بحث را تا مسئله ی نبوت ها پیش برده و دلیل بعثت انبیاء در این مناطق را که (چرا خبری از بعثت پیامبری در مناطق قطب شمال یا جنوب به ما نرسیده است) در همین نکته دانسته و رشد علوم ، صنایع و … را در این مناطق در ارتباط با همین مطلب می داند و متذکر می شود که دوری از اعتدال در آب و هوا، موجب دوری از دانش و دین و نیز دوری از رفتارهای انسانی می شود.

ابن خلدون می گوید: “محیط زیست بر هوش و استعداد، درایت و کفایت فردی اثر می گذارد و سلامتی عقل ، روح و میانه روی در اعمال و رفتار در گرو سلامت محیط زیست است. ساکنان مناطق معتدل کره زمین، از نشاط و شادابی ویژه ای برخوردارند، روش آنان معتدل و منش میانه دارند، افراط و تفریط در زندگی آنان کمتر و آبادانی و عمران در مناطق آنان بیشتر است. اعتدال بر جسم ، رنگ پوست و اخلاق و عقاید آنان حاکم است، دوراندیشی و تعقل در امور کار شیوه آنهاست و سبک سری و شادی بیش از حد کمتر در بینشان رواج دارد، نوع قد و قامت، رنگ و چگونگی اندام ظاهری ، درونی ، حتی فکر و اندیشه و اخلاق و منش هرکس به طبیعت و محیط زیست وی بستگی دارد”.

به باور ابن خلدون کسانی که در کوهستان ها، یعنی مناطق سرد اند بیشتر آینده نگر و اهل تفکر و سحر خیزند و همواره آذوقه سال آینده را فراهم می آورند.

از مطالب ذکر شده درمی یابیم که پستی و بلندی سرزمین ها و نیز گرمسیر و سردسیر بودن آب و هوای مناطق (شرایط اقلیمی) مختلف بر جسم و روح آدمی تأثیر بسیار مهمی دارند؛ به طوری که حتی شکل ظاهری و رنگ پوست هرکس با منطقه مسکونی او در ارتباط مستقیم است و علاوه بر آن، شرایط اقلیمی بر خلق و خوی و رفتار و منش انسان اثر قابل توجهی دارد.

باید گفت که محیط جغرافیائی حتی بر سیاست، اجتماع و اقتصاد، نیز تأثیر می گذارد؛ به گونه ای عده ای از دانشمندان، عقب ماندگی و یا پیشرفت جوامع بشری را مربوط به موقعیت جغرافیائی و اوضاع اقلیمی آن می دانند.

گروه دیگر از دانشمندان دایره تأثیرگذاری موقعیت های جغرافیائی را آنقدر وسعت داده اند که حتی موسیقی، سازها، نواها و رقص های اقوام مختلف را بازتاب اوضاع و احوال جغرافیائی و اقلیمی مختلف آنها می دانند. گروهی از دانشمندان معتقدند که عوامل ژئوپولیتیکی تأثیر مستقیمی در منازعات و بحرانهای قومی داشته و طبیعت و ساختار جغرافیائی جوامع نقش بزرگی در ساختار روحی مردم نیز ایفا می کند.

در واقع کوه های بلند و سر به فلک کشیده، معلمان بزرگی اند که غرور و سرکشی را بر ساکنان خود می آموزند و زندگی در آغوش آنها روحیه انسان را سخت و مقاوم بار آورده و ساختار روانی او را به شکل کوه در می آورد.

کوتاه این که طبیعت نقش مؤثری در هویت ملت ها و تمدن ها داشته که صفحات نخستین تاریخ بشر گواه روشنی بر آن است.

پایان

Share this page to Telegram

Comments