اهداف جمهوری اسلامی ایران در ایجاد روابط با گروه طالبان // استاد عارف نظری

comments 0

0 Views

جمهوری اسلامی ایران همسایه نسبتاً جنجالی جمهوری اسلامی افغانستان در چند دهه گذشته با رویکرد سیاسی دو گانه در روابط خود با افغانستان بوده است . این رویکرد سیاسی دوگانه هم زمان به حضور نیرو های خارجی به رهبری آیالات متحده آمریکا در سال 2001 در افغانستان  تشدید و موجب نگرانی جمهوری ایران در منطقه آسیایی مرکزی شده است. ایرانی ها در روابط خود با ایالات متحده آمریکا از پیروزی انقلاب اسلامی بدین سو در فراز و نشیب های جدی و نگران کننده بسر میبرند. ایرانی ها ایالات متحده آمریکا را دشمن خود و مسبب تحریم های چند دهه گذشته و رکود اقتصادی جاری و متزلزل کننده نظام فقیه ایران میدانند. بناءً جمهوری اسلامی ایران بیش از آنکه از سیاست خارجی افغانستان در قبال کشور های همسایه نگران باشد نگران حضور و تحقق راهبرد سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا در آسیای مرکزی است ، بناء جمهوری اسلامی ایران تلاش میکند تا نقش خود را در بازی های منطقه به منظور جلوگیری از نفوذ هر چی بیشتر ایالات متحده آمریکا بازی کند . افغانستان به عنوان متحد استراتیژیک ایالات متحده آمریکا همچنان در کنار حضور نظامی ایالات متحده آمریکا و همجوار بودن با جمهوری اسلامی ایران برای وی نگران کننده است. بناءً جمهوری اسلامی ایران تلاش بیشتر می نماید تا نقش خود را در قضایا افغانستان برجسته نماید. پروسه صلح میان حکومت افغانستان و گروه طالبان از چندین سال بدین سو ادامه داشته و جمهوری اسلامی ایران یا به گونه مستقیم و غیر مستقیم خواسته است تا درین پروسه نقش خود را به منظور دستیابی به اهداف استراتیژیک خود داشته باشد. درین مقاله تلاش میشود تا به این سوال پاسخ ارایه شود که جمهوری اسلامی ایران با بر قراری روابط با طالبان و بازی کردن در پروسه صلح تحقق چی اهداف را در سر دارد؟.

روابط میان افغانستان و ایران بر منبای مشترکات بسیاری که در تاریخ ، فرهنگ و دین داشته است استوار بوده در سالهای قبل از انقلاب ایران روابط نسبتاً آرامی بین دو کشور بر قرار بوده است و اما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و روی کار آمدن حکومت کمونستی در افغانستان و بعد هم روی کار آمدن حکومت مجاهدین بخصوص امارت اسلامی طالبان و در نهایت حضور نیروی های آمریکای در سال 2001 در افغانستان روابط میان دو کشور را هم از لحاظ سیاسی و هم تا جای از لحاظ  ارضی ( آبی ) با فراز و نشیب های به همراه کرده است.

ایران در 18 سال گذشته در محافل سیاسی بین المللی این شعار را سر داده است که مشکلات امنیتی افغانستان را کشور های منطقه ای میتوانند بدون حضور غربی ها حل نمایند. ایران مخالف حضور نیرو های امریکایی در افغانستان بوده و بار ها مخالفت خود را با قرار داد امنیتی میان کابل و واشنگتن بیان نموده است. بناءً طبیعی است که جمهوری اسلامی ایران اقدامات جدی را همواره روی دست خواهد داشت و به نظر میرسد که معامله خلیلزاد با طالبان و بحث خروج زود هنگام نیروی های آمریکایی همه معادلات ژیوپلتیک را عوض خواهد کرد و استراتیژی ایران مبنی بر همکاری های منطقه ای در حل بحران افغانستان بدون حضور آمریکا به حقیقت مبدل خواهد شد و این دستاورد بزرگ جمهوری ایران مبنی بر شکست رقیب بین المللی وی یعنی ایالات متحده آمریکا در محیط بین المللی خواهد بود، بناءً جمهوری اسلامی ایران به هیج وجه این فرصت را از دست نخواهد داد .

از سوی دیگر نشان دادن چراغ سبز حکومتیان افغانستان چون حامد کرزی و محمد اشرف غنی به منظور تحقق پروسه صلح با طالبان و بخصوص تآکید ریس جمهوی محمد اشرف غنی به اجماع منطقه ای بخاطر تحقق پروسه صلح نیز دست ایران را در ایجاد روابط با طالبان باز نگهداشته است . چنانچه علی شمخانی مشاور امنیت ملی ایران در کابل اعتراف نمود که با مجوز حکومت کابل با طالبان روابط بر قرار نموده است این درحالی است که آمریکایی ها بار ها ایران را متهم به حمایت مالی و تسلیحاتی گروه طالبان نموده است.

شایعه خروج نیرو های آمریکایی از افغانستان باعث خشنودی ایران شده و دولت ایران تصور میکند که از یکسو با بیرون شدن نیرو های خارجی از افغانستان  از تهدیدات ایالات متحده آمریکا از خاک افغانستان مصون شده و همچنان میتواند دست باز در سیاست داخلی  افغانستان پیدا کند و با تفاهم با پاکستانی ها بر سر آینده سیاسی افغانستان به اهداف دراز مدت خود در منطقه برسد.

از طرف دیگر جبهه منطقوی ضد آمریکایی تحت رهبری پاکستان و همکاران منطقوی وی چون روسیه و چین، اوزبیکستان و ترکیه همچنان به ایران زمینه ایجاد روابط با طالبان را باز نموده است زیرا در درزا مدت این کشور ها در تلاش اند تا ایالات متحده آمریکا رادر منطقه از میان بردارند و ایران بیش از هر کشور دیگر مشوق به این کاراست .

نبود نیرو های شمال به مانند سابق در کنار ایران ، این کشور را وا داشته است تا دست به طالبان دراز کنند.زیرا طالبان هدف استراتیژیک خود را خدف حکومت تکنوکرات ساخته آمریکا  در کابل میدانند و درین راستا ایران بدون شک که با طالبان همکاری جدی میکند در کنار این ایرانی ها به خوبی میدانند که طالبان حمایت سعودی ها را نیز با خود دارند و ممکن بعد از پیروزی دست به ایران ستیزی بزنند اما ایران این قربانی را به نحوه پذیرفته است تا ایالات متحده آمریکا را از صحنه بازی های سیاسی  در آسیای مرکزی بیرون کند زیرا جمهوری ایران به این باور است که با شکست ایالات متحده آمریکا از حجم تحریم ها در مقابل وی کاسته خواهد شد و استراتیژیست های آمریکا به خواسته های ایران بخاطر بیشبرد برنامه های موشک های هستوی او کم خواهند آمد.

این مسله را همچنان نباید نادیده گرفت که مشکل آبی افغانستان در مرز غربی با جمهوری اسلامی ایران نیز به ایران با اهمیت است زیرا ساختن بند برق روی دریای هریرود توسط افغانستان میتواند سبب توسعه رزاعت و صنعت افغانستان شده و در عین حال باعث کاهش جریان آب به ایران شده و سبب بدتر شدن روابط  با جمهوری ایران شود زیرا ولایت های شرقی ایران بخصوص ولایت سیستان با اقدامات اخیر حکومت کابل در مورد آب هلمند با کمبودی آب مواجه است و این ولایت در عرضه خدمات زراعتی حایز اهمیت است به همین دلیل جمهوی اسلامی تلاش میکند با متشنج ساختن اوضاع از یک سو رابطه خود را با طالبان محکمتر سازد و از طرف دیگر با ایجاد رابطه با طالبان امتیازی از حکومت افغانستان درین مورد گرفته باشد.

اما حکومت افغانستان با رویکرد کثیرالمحوری پروسه صلح در امور منطقه و در کنار آن شورای عالی صلح میتواند از اقدامات مخربانه و غیر مشروع جمهوری اسلامی ایران جلوگیری کند، زیرا حکومت افغانستان هم ابزار های کافی را در اختیار دارد و همچنان حمایت های سیاسی و مالی بین المللی را و این گونه نباید اجازه دهد تا کشور های منطقه دست بالای در تحقق خواسته های غیر مشروع خود به بهانه تقویت پروسه صلح میان گروه طالبان و حکومت افغانستان داشته باشند.

Share this page to Telegram

Comments