افراط گرایی وتاثیرات ناگوار اجتماعی آن

comments 0

0 Views

افراط گرایی از اساسی ترین معضلات و مشکلاتی می باشد که اکثر جوامع بشری به خصوص جوامع اسلامی به آن روبرو گردیده و امروزه زندگی اجتماعی را به تهدید جدی مواجه ساخته است.  افراط گرایی زادهء تغییر افکار، به خصوص طرز دید و افکار قشر جوان بوده و شامل نظریات واندیشه های است که به نحوی اجتماع به پذیرفتن آنها رضایت نشان می دهد. افراط گرایی از جمله پدید هایی محسوب می گردد که، از یک نقطه آغاز و سیر تکاملی تشددی وخشونت بار را پشت سر می گذارد تا اینکه سایر پدیده های ثابت اجتماعی را متاثر و آنرا بسوی هرج ومرج وبی ثباتی سوق می دهد . افراط گرایی تنها جنبه رفتاری ومادی ندارد، بلکه دارای جنبه های فرهنگی، اعتقادی، اجتماعی، امنیتی، سیاسی ورفتاری نیز می باشد. مداوای این درد مشترک وبیماری نیازمند یک اقدام مشترک جهانی و همه‌ جانبه با ملاحظه تمام ابعاد سیاسی، اجتماعی، امنیتی و فرهنگی آن می باشد.

مفهوم افراط گرایی:

افراط گرایی از مفاهیم بغرنج وپیچدۀ محسوب می گردد که در رابطه به تحدید و ذکر مصادیق آن تا هنوز یک تعریف روشنی ارائه نه گردیده است اما افراط گرایی در مفهوم لغوی به تجاوز از حد اعتدال معنی گردیده است وحد اعتدال نسبی از یک مجتمع نسبت به مجتمع دیگر  نظر به ارزشهای سنتی و برداشت های اعتقادی متفاوت و مختلف می باشد. ممکن است آنچه که در یک اجتماع سلوک وکردار های افراطی تلقی گردد در مجتمع دیگر از سلوک وکردار های پسندیده محسوب گردد. بناءً با توجه به برداشت ها و اعتقادات اجتماعی گوناگون خط فاصل میان اعتدال وافراط گرایی کشیدن کار دشواری خواهد بود.

افراط گرایی واعتدال متعلق به پیشنه های محیطی، اجتماعی، فرهنگی، و برداشتهای سیاسی ودینی هر اجتماع می باشد و مفهوم افراط گرایی واعتدال از یک زمان نسبت به زمان دیگر فرق می کند.آنچه که در گذشته به اعتدال ومیان روی معروف بود در حال حاضر معنای افراط گرایی را پیدا نموده  ویا بالعکس، عملکرد هایی که قبلا افراط گرایانه خوانده می شد در حال حاضر چنان در اجتماع جایگاه پیدا نموده است که عامه مردم به روش های پسندیده با آن تعامل می نمایند.

به هر حال، عدۀ از پژوهشگران کوشش نموده اند که افراط گرایی را به گونه واضح تعریف نموده ومصادیقی را برای آن ترسیم نمایند که ذیلا به بعضی از این تعریفات می پردازدیم:

افراط گرایی عبارت از تصمیم قاطع و سختگیرانۀ می باشد که در رابطه به یک امر اجتماعی از سوی فرد و یا گروهی بنا بر مواقف اجتماعی اتخاذ می گردد. این تصمیم در پذیرفتن یک امر و یا انکار از آن می باشد که باید بدون قید و شرط تعمیل گردد و در خصوص معقول بودن ویا غیر معقول بودن آن استدلالی صورت نگیرد که با این وصف، حد اعتدال رعایت نمی گردد.

همچنان افراط گرایی به معنای نادیده گرفتن قواعد فکری، معیار های اخلاقی وارزشهای حاکم درجامعه در خصوص تعمیل یک امر تعریف گردیده است که بر اثر آن فرد موقف خویش را نسبت به پذیرفتن یک موضوع، ترک و یا عقب نشینی از آن مطابق به معیار ها وارزشهای که خود بدان معتقد است طوری اتخاذ نماید که بخاطر حمایت،تعمیل  ومرعی الاجراء قرار دادن  آن از هر روش ممکن کار بگیرد.

به همین دلیل است که افراط گرایان  افراطی چه بشکل فردی و یا گروهی همواره  متوسل بزور وخشونت می شوند و یا هم برنامه های منظم افراط گرایی خویش را بهدف بمیان آوردن تغیر،تعمیل وتحمیل اندیشه ها و باور های خویش بر دیگران، راه اندازی می نمایند.

از همین جاست که افراط گرایی اکثرا از مدار فکری، منطقی وعقلی پا برون گذاشته و وارد فعالیتهای عملی میگردد و با استفاده از زور، خشونت، ایجاد خوف و دهشت مبادی واساسات فکری خویش را میان افراد جامعه ترویج  و هرنوع مفکورهای منطقی وعقلانی را بشدت سرکوب می نمایند.

افراط  گرایی به دگماتیسم و تعصب همخوانی دارد و  Dogmatism به معنای جمود فکری و نارسایی عقلی است که به موجب آن فرد  به ارزشهای باورمند و  از آنها کورکورانه تبعیت می نماید و هرگونه معتقدات وباور هایی  مخالف آنرا رد نموده و سازگاری نشان نمی دهد،  به باور ایشان ا عتقاداتی که از آن پیروی می نمایند مطلقا صحیح  و درست بوده وقابل تغیر نیست و در قبال آن  به گفتمان نیاز نمی  بینند  و در صورت مخالفت دیگران  با نظریات آنها  مقاومت می نمایند.

افراط گرایی در ابتداء از  حرکتی در جهت پیروی از  قاعده واصول  اجتماعی، قانونی واخلاقی شکل می گیرد و آهسته آهسته از سطح رضایت و توقع اجتماعی بیرون شده  و به یک مشکل جدی مبدل می گردد. در مرحله نخست جلوگیری از آن با توجه به اینکه حرکتی در مسیر درست وسازگار با بناها و ارزش های اجتماعی است، مشکل می باشد چون نمی توان تشخیص نمود که فرد چه زمانی  از مدار ارزش ها و اساسات عقلانی ومعقول پا فرا می گذارد وبه سوی افراط گرایی روی می آورد، اگر از ابتداء جلوی  چنین تحرکات از سوی دولت ها به این دلیل که این حرکات در مسیر خطا وخلاف مصلحت های اجتماعی می باشد گرفته شود وشخص و یا افراد محرک مورد باز پرس وتعقیب عدلی قرار بگیرند،وقایه قبل از علاج است.

بطور مثال اگر افراط گرایی دینی را مورد بررسی و بازنگری قرار دهیم، متوجه می شویم که فرد در ابتداء یک اسلام گرای عادی  ومتمسک به آموزها وتعالیم دینی بوده و دیگران را هم به سوی آن فرا میخواندکه دعوت به سوی احکام وتمسک به ارزشهای دینی یک امر پسندیده وقابل قبول اجتماع و مردم نیز می باشد. اما به مرور زمان  به علت عدم درک درست از مفاهیم دینی و قرائت ها و تفاسیر نادرست که  از دین پیدا می کند راه تندی را پیش گرفته وگفتمان های سخت ودرشت را از آدرس دین با مردم مطرح می نماید و زمانیکه بحث های وی جایگاه میان مردم پیدا نمی کند ونسبت به اندیشه ها و نظریات وی مخالفت و واکنش های اجتماعی صورت می گیرد، فرد قطعا خود را در موقف حق و دیگران را بر باطل قرار داده  و در جستجوی راهکار های می شود که بتواند برداشتهای خود را تعمیل و تطبیق نماید.

این موقف گیری های نادرست و تندروانه در نخست باعث عزلت وگوشه نشینی فرد از اجتماع می گردد و با تمام آنانیکه مخالف اندیشه های وی هستند راه مقاطعه را پیش می گیرد و سپس در خصوص آنها احکامی چون مرتد،کافر، منافق و اهل جاهلیت اصدار می نماید وبعداً این موقف گیریها به عقده مندی تبدیل شده و منجر به عداوت ودشمنی می گردد. از اینکه در نظر وی اجتماع فاسد، منحرف و بی دین  که سرگشته از حکم خدا است جلوه می نماید، تخریب تأسیسات عامه و کشتار مردم را راه تقرب ونزدیکی به خدا تلقی نموده وانجام این امور را جهاد می خواند.

این جا است که اجتماع دچار مرض افراط گرایی شده وعوامل وانگیزه های آن از هرگوشه زبانه می کشد، وهرکس باتفسیر غلطی که از امر به معروف ونهی از منکر دارد در جهت سلب آزادی و آزار واذیت دیگران دست بکار شده واین را از حقوق دینی خویش می داند در حالی که او بآن فهم قاصر و ناقصی که دارد نه اهل دعوت  است و نه معنای دعوت گری رادرست درک نموده است. تکه داری از دین از روی جهالت وبلند نمودن داعیه دعوت وسیله ای  می گردد برای برهم زدن امن اجتماعی، پایمال نمودن حقوق اساسی وآزادی های فردی دیگران.

تحقیق و نگارش : محقق استاد عارف نظری

Share this page to Telegram

Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *